Tybetańczycy w Nepalu
Tybetańczycy w Nepalu
Nepal po naszemu :)
Tybetańczycy w Nepalu

Stronka projektu ISM UW

Sytuacja mniejszości tybetańskiej w prowincjach Kaski i Solo Khumbu w Nepalu

O projekcie Kathmandu Pokhara Chialsa i Solo Khumbu Tybetańczycy
Indie 2009


Wspierają nas:
Magazyn Turystyki Górskiej NPM

Centrum Studiów Polska-Azja

 Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie

Polskie Towarzystwo Geograficzne

Notabene (pismo studentów ISM)

Ex Oriente Lux

Gazeta Uchodźców Refugee.pl

Gazeta "Uniwersytet Warszawski"

 
Kurier Dyplomatyczny

    

Współpracujemy z także Fundacją Inna Przestrzeń (program ratujtybet.org
)

 Rekomendacje pracowników UW

dr Agnieszka Jarczewska, ISM UW, opiekun KN ONZ
dr Tupten Kunga Chashab, Tybetologia WO UW
prof Jan Rowiński, Zakład Pozaeuropejski ISM UW
dr Wiesław Lizak Zakład Pozaeuropejski ISM UW
dr Jakub Zajączkowski, Zakład Pozaeuropejski, Centrum Badań nad Współczesnymi Indiami, ISM UW


Patronat nad badaniami Koła objęło Koło Naukowe Historii Ligi Narodów i Organizacji Narodów Zjednoczonych (KNONZ).

Realizacji projektu podjęły się dwie ambitne studentki V roku stosunków międzynarodowych na UW: Marta Zdzieborska i Paulina Wojciechowska.



1. O projekcie


Pojechałyśmy do Nepalu, by zapoznać się z sytuacją mniejszości tybetańskiej w kraju, który jako najbliższy geograficznie, podobnie jak Tybet znajdujący się w najwyższych górach świata, Himalajach, wydaje się być dla Tybetańczyków naturalnym miejscem schronienia. Niestety, bieżąca sytuacja polityczna sprawia, że od 1989 roku nowo przybywający Tybetańczycy nie mają prawa pobytu w tym kraju.

 
  Nasze cele badawcze:

1.Poznanie stopnia zachowania tożsamości narodowej Tybetańczyków na uchodźstwie:

a. zachowanie tradycji, zwyczajów i obrzędów;

b. zachowanie języka;

c. dostęp do edukacji w języku tybetańskim;

d. przejawy asymilacji z autochtonami.

 

2. Poznanie sytuacji politycznej Tybetańczyków na uchodźstwie w Nepalu:

a. zakres wolności słowa i wyrażania opinii (możliwość uczestnictwa w demonstracjach antychińskich itp.);

b. zbadanie możliwości działania tybetańskich organizacjach politycznych i społecznych w Nepalu oraz stopień  uczestnictwa w nich ludności tybetańskiej.

 

3. Poznanie sytuacji społecznej Tybetańczyków na uchodźstwie:

a. posiadane dokumenty i sytuacja prawna

b. możliwości korzystania z instytucji nepalskich (edukacja, opieka zdrowotna etc.)

c. możliwości prawne i faktyczne podjęcia zatrudnienia.

 

Badania zostały zrealizowane głównie w oparciu o wywiady indywidualne z mieszkańcami osiedli tybetańckich Tashi-Palhiel, Tashi-Ling (Kaski), Jawalakhel (Kathmandu). Odbyła się także wizyta w biurze UNHCR oraz Reception Centre w Kathmandu.


Realizacje naszego projektu ropoczełyśmy wyruszając 13 września 2010 roku z New Dehli. Wszystko poszło bardzo dobrze, żywe i zdrowe już wkrótce zaprezentujemy jego rezultaty!

Publikacje:

 

Tekst o trekkingu w numerze NPM 02/2011


2. Galerie







Tashi - Palkiel




Bodnath

Kathmandu

Himalaje









Himalaje - Chukung Ri




3. Miejsca naszego pobytu


Katmandu

 
Katmandu jest stolicą Nepalu, liczy ok. 1,2 mln mieszkańców. Według miejscowych kronik zostało założone ok. X wieku.

 

Planowana wizyta w biurze nepalskiego UNHCRu, celem uzyskania  informacji na temat sytuacji Tybetańczyków w Nepalu, a także zebrania danych statystycznych. Nepalski UNHCR nie prowadzi obecnie specjalnych programów dla uchodźców tybetańskich mających prawo pobytu w Nepalu, dostarcza jedynie potrzebną pomoc ułatwiająca nowo przybyłym przedostanie się do Reception Center, a później do Indii. Najważniejsze cele UNHCR w stosunku do Tybetańczyków to: pomoc w trasferze przez Nepal do Indii, zapobieżenie procederowi refoulment (zawracaniu uciekinierów do Chin), wspieranie Tybatańczyków sprzed 1989 w otrzymywaniu dokumentów . Nepal nie podpisał konwencji genewskiej z 1951 roku, dlatego prawo uchodźcze w tym kraju bazuje na krajowych regulacjach, różniących się w zależności od narodowości uchodźców.

W Kathmandu planujemy także odwiedzić tybetańskie centrum kulturowe i religijne Bodhnath oraz znajdujące się tuż obok osiedla uchodźców tybetańskich. Inne ważne miejsce to kompleks świątyń
Swayambhunath, znany z przebywającej tam dużej ilości małp.

Wizyta w Reception Centre. W 2007 roku w RC przebywało średnio kilkudziesięciu uchodźców jednocześnie.

W Kathmandu przybywa przedstawiciel Dalajlamy Thinley Gyaltso ma tam swoją siedzibę Tibetan Welfare Office.

 

W kotlinie Kathmandu znajduje się kilka tybetańskich szkół: Namgyal Hight School w Ghorkhana, Srongtsen Middle School  w Boudhanath, Namgyal School w Swayambhu  i Atisha Primary School w Jawalakhel.

Katmandu jest miejscem bardzo ciekawym ze względów kulturowych, znajduje się bowiem na styku kultury hinduskiej (mającej status, religii państwowej) oraz szczególnie dla nas interesującej, buddyjskiej.

  
Pokhara i prowincja Kaski

 

Pokhara liczy ok. 200 tys. mieszkańców. Leży na wysokości 800 m.n.p.m., u stóp Annapurny. Jest miastem bardzo spokojnym, oferującym ciszę i odpoczynek u stóp majestatycznych himalajskich olbrzymów.

 

 Pokhara i znajdujące się w jej pobliżu osiedla tybetańskie jest jednym z większych skupisk Tybetańczyków w Nepalu, dlatego wybrałyśmy ją jako miejsce przeprowadzenia badań. Osiedla w okolicach Pokhary zostały założone przez rząd Nepalu jeszcze w latach 60. Z

Najważniejsze badania zostały przeprowadzone w osiedlach Tashi-Palkiel i Tashi-Ling . Odwiedzanie tybetańskich wiosek jest możliwe dla wszystkich osób odwiedzających Nepal. Głównym źródłem utrzymania Tybetańczyków jest rękodzieło i turystyka, większość z nich opanowało przynajmniej podstawy języka angielskiego.

 
Tashi-Palkhel
znajduje się kilka kilometrów na północ od Pokhary, przy drodze
do Baglung. W osadzie znajduje się klasztor, zamieszkiwany przez około 100 mnichów, Jangchub Choeling a także przedszkole, szkoła, dom starców, klinika.

Tashi-Ling znajduje się na południowy zachód od Pokhary. Źródłem utrzymania Tybetańczyków jest głównie sprzedaż rękodzieła. Osada to kilkadziesiąt prostych domów, zbudowanych głównie z drewna i gliny. Osiedle zamieszkuje ok. 700 osób.

Chialsa i Solo Khumbu

PTybetańczycy znajdują się w regionie Solo Khumbu ponieważ jest jedna z łatwiejszych dróg ucieczki z Tybetu przez Himalaje do Nepalu. Wielu z nich nie przedostawało się do większych miast Nepalu, czy poza granice państwa, a pozostawało w Himalajach, obszarze najbardziej zbliżonym do rodzimego Tybetu.

 Chialsa to osiedla tybetańskie leżące w dystrykcie Solo Khumbu (w pobliżu miast Junbesi i Salleri), istniejące od lat 60. XX wieku, założone przez rząd nepalski. Chialsa leży na wysokości 2,5 tys. m.n.p.m. , zostało założone w 1962 przy pomocy Szwajcarii. Według różnych źródeł w Chialsa mieszka obecnie 200-300 osób, zajmujących się głównie ronictwem oraz rękodziełem. Jako ciekawostkę można dodać, że w reginie prowadzony jest szwajcarsko-neplaski projekt, który ma dostarczać ekologiczną, odnawialną energie dla Chialsa, Salleri i okolic (The SECO extension program).

Na terenie Chialsa znajduje się szkoła wraz ze skromnym internatem, przeznaczonym dla dzieci mieszkających w górskich regionach. Dla większości z mieszkających w regionie Tybetańczyków to jedyna szansa na edukacje w języku tybetańskim, jedyna szansa na utrzymanie własnej kultury.


Namche Bazar jako stolica kraju Szerpów jest centrum handlowym i biznesowym Solo Khumbu. Zmierza tu ludność ze wszystkich okolicznych wiosek - z tradycyjnym rękodziełem i innymi produktami himalajskimi - oraz z różnego rodzaju innymi nowoczesnymi przedmiotami mogącymi zainteresować zachodniego turystę. Przed zajęciem Tybetu przez Chiny przez himalajskie przełęcze przybywało w celach handlowych wielu Tybetańczyków, jednak ci którzy obecnie tu przebywają to przede wszystkim uchodźcy,  przejścia m.in.
Nangpa La są pilnie strzeżone. W Namche mieszka obecnie około 12 tys. osób, znajduje się tu budynek policji, poczta, bank a nawet kafejki internetowe.


Istonym punktem naszego planu są odwiedziny w klasztorze Thyangboche - najważniejszy z buddyjskich klasztorów w regionie, znajduje się on około dzień drogi od Namche Bazar. Zależy nam jednak także na zobaczeniu mniej popularnych miejsc kultu - naszym zdaniem w takich miejscach znacznie lepiej można spróbować zrozumieć duchowość ludności himalajskich dolin.

Pangboche to kolejna miejscowość na trasie naszej wędrówki, istotna także z w powodu ważnych zabytków buddyjskiej kultury materialnej. Znajdujący się tam klasztor jest jedym z najstarszych w regionie. Kiedyś były tam szątki yeti, ale zostały skradzione!

Solo Khumbu to region bardzo ciekawy, ponieważ nieucsię tam piękna, unikatowa i od wieków niezmienna kultura himalajkich górali - i nowoczesny alpinizm, wraz z podróżą do Nepalu i turystyką. Chcemy spróbować uchwycić to, co w starciu z agresywnym, przebojowym Zachodem, zagrożone jest wyginięciem...



4.Tybetańczycy


Według szacunków Tibet Justice Centre w Nepalu znajduje się obecnie ok. 20 tysięcy Tybetańczyków. Są to w większości ofot. Marta Zdzieborskasoby, które trafiły do Nepalu przed rokiem 1989, głównie potomkowie pierwszej fali uchodźców, która nastąpiła po 1959 roku oraz ci, którzy osiedlili się w Nepalu w późnych latach 80. Ponadto rocznie około 3 tysięcy Tybetańczyków przedostaje się przez Nepal do innych państw regionu.

Tybetańczycy, którzy przybyli do Nepalu przed 1989 mają prawo pobytu, jednak nie przyznano im statusu uchodźcy, ani nie zdefiniowano ich statusu w żaden inny sposób. Przebywanie w swoistej "prawnej próżni" uniemożliwia im normalne funkcjonowanie w wielu dziedzinach życia publicznego. Niewielu Tybetańczykom udało się uzyskać obywatelstwo nepalskie.

Pierwsi Tybetańczycy zaczęli przybywać do Nepalu jeszcze na początku lat 50., jednak większa fala migracji miała miejsce dopiero po powstaniu w 1959 roku. Większość z nich nie planowała zostawać w Nepalu dłużej niż kilka miesięcy. Pierwsze osiedla powstawały w regionach najbardziej przypominające Tybet - autonomicznych regionach Mustang, Nubri oraz dystrykcie Solo Khumbu. Bliskość Tybetu była wówczas bardzo ważna, ponieważ wielu wierzyło, że będzie miało możliwość powrócić do domów w najbliższym czasie. Warunki panujące w pierwszych tybetańskich osiedlach były bardzo trudne - brakowało żywności, dostępu do opieki zdrowotnej a prowizoryczne budowle nie zapewniały dostatecznego schronienia. Kiepskie warunki socjalne, wyczerpanie podróżą i zmiana klimatu były przyczyną znacznej licznby zgonów, w latach 60. umierało kilkanaście osób dziennie.

Na początku lat 60. rząd Nepalu zwrócił się z prośbą o pomoc do Międzynarodowego Czerwonego Krzyża i innych organizacji humanitarnych. Głównie dzięki pomocy szwedzkiego Czerownego Krzyża oraz USAID (United Satets Agency for International Developement) zbudowano osiedla oraz uruchomiono pierwsze programy pomocowe. W tym samym czasie tybtański rząd na uchodźstwie założył Tibetan Welfare Office (komórkę tybetańskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych) , którego zadaniem jest koordynacja pomocy oraz komunikacja pomiędzy uchodźcami, organizacjami pomocowymi oraz nepalskim rządem.

Pierwsze osiedla założone przez rząd nepalski to;
- Chialsa w Solo Khumbu
- Tashi Palkhiel na przedmieściach Pokhary
- Dhorpatan w zachodnim Nepalu
- Jawalakhel w Kathmandu.

Organizacje pomocowe starały się, aby w każdym osiedlu założono jakiś rodzaj działalności (rękodzieło, rolnictwo, manufaktury dywanów), tak aby ich mieszkańcy byli w stanie sami się utrzymać. Najbardziej dochodowe okazały sie tybetańskie dywany, stanowiące przez lata najważniejsze źródło dochodów Tybetańczyków, a także największy zastrzyk zagranicznej waluty w Nepalu, jeszcze przed rozwojem masowej turystyki.

W autonomicznym Mustangu w latach 1959-1974 CIA organizowało militarną bazę, której żołnierzami byli głównie Tybetańczycy ,rząd Nepalu milcząco akceptował ten proceder. Z Mustangu prowadzone były działania powstańcze, ostatecznie zakazane przez nepalski rząd. Byli powstańcy opuścili Mustang i stanowili drugą falę uchodźców tybetańskich.

Edukacja
. W Nepalu istnieje 12 tybetańskich szkół.

Dokumenty.
Tybetańczycy, którzy przybyli do Nepalu przed 1989 r. otrzymali specjalne dokumenty tożsamości, Refugee Card (RC), udowadniające, że są w Nepalu legalnie i umożliwiające dostęp do nepalskich urzędów, szkół, opieki zdrowotnej etc. Oficjalnie, Tybetańczycy zamieszkujący Nepal powinni otrzymywać RC w wieku 18 lat,  jednak w praktyce trząd nepalski przestał wydawać takie dokumenty po 1999 roku. Otrzymywane przez Tybatańczyków dokumenty nie dają im prawa do oficjalnego posiadania własności, prowadzenia działalności gospodarczej czy odbywania podróży w Tybecie oraz w granicach Nepalu. Według prawa międzynarodowego są oni bezpaństwowcami.


Według raportów organizacji międzynarodowych, sytuacja Tybetańczyków w Nepalu znacznie się pogarsza. Nepalski rząd nie zgadza się na antychińskie demonstracje, zaostrza politykę wobec uchodźców, grozi odesłaniem nowych uchodźców z powrotem do Chin.

Wraz z zaostrzaniem polityki władz Nepalu wobec Tybetańczyków pojawiają się doniesienia o deportowaniu Tybtańczyków z powrotem do Tybetu (tzw. refoulment, zabronione wg prawa międzynarorodwego, w szczególności konwencji genewskiej z 1951 r). Wieloletnią praktyką policji w Solo Khumbu jest odprowadzanie uchodźców z powrotem do granicy.

Tybetańczycy przybywający do Nepalu po 1989 roku nie mają w tym kraju przyznanego żadnego specjalnego statusu. Na mocy "umowy gentelmańskiej" pomiędzy rządem nepalskim a UNHCR, Tybetańczycy powinni opuścić Nepal w ciągu dwóch tygodni od przybycia do Reception Centre , chyba, że choroba lub inne okoliczności sprawiają, że konieczny jest dłuższy pobyt. Refugee Reception Centre powstało w latach 1990. na terenie zakupionym przez TWO (które jest też jego administratorem) finansowane jest w większości przez UNHCR.

Obecnie przedstawicielem Dalajlamy w Nepalu jest Thinley Gyatso.


5. Projekt w Indiach 2009


Cele projektu, realizowanego w czteroosobowej grupie, w której była również Marta Z., uczestniczka obecnego projektu, przedstawiały się następująco:
- poznanie stopienia asymilacji ludności tybetańskiej z ludnością miejscową na  badanych obszarach
-  nakreślenie sytuacji społecznej, politycznej i ekonomicznej mniejszości tybetańskiej na uchodźstwie.
Badania przeprowadzone były w oparciu o ankiety  (w języku angielskim i tybetańskim) oraz wywiady indywidualne z uchodźcami.

Badania były prowadzone w dniach 5 lipca - 28 sierpnia 2009 roku, głównie w prowincji Himachal Pradesh.


www.indie2009.republika.pl/index.html



6. Kontakt z nami, linki


Paulina Wojciechowska pwojciechowska7@wp.pl,


 
Tybetańczycy w NepaluNepal po naszemu :)